Overal lees ik altijd: positief moet je zijn. Positiviteit trekt positiviteit aan. Maar in onze door elektronica en fysica geleide samenleving moet dat toch een vergissing zijn? Hoe kan nou pluslading pluslading aantrekken, terwijl we toch zeker weten dat juist de tegengestelde ladingen elkaar aantrekken. De Noordpool van de magneet trekt de Zuidpool aan en stoot de Noordpool af en vice versa. Nee, tegenstellingen zoeken elkaar op, versterken elkaars nabijheid. Voortdurende positiviteit leidt tot afscheiding. Kijk nou eens naar het Christendom – bij de Islam is het overigens niet anders – hoe langer het duurt, hoe meer afscheidingen, Lees verdeeldheid er ontstaat. We hoeven maar te denken aan de tegenstellingen en scheuringen die door de tijd in de Christelijke leer zijn ontstaan, waarvoor we doorgemoedereerd elkaar op de brandstapel zetten. En denk eens aan Ierland, waar ze elkaar stiekem nog steeds elkaar de koppen in slaan.

Ik zeg: het bijeenbrengen van meer van hetzelfde – oké positiviteit dan – leidt tot verdeeldheid. Zoek niet naar veilige eenheid want die eenheid is niet vrij. Benjamin Franklin zei: wie vrijheid inruilt voor veiligheid is beide niet waard. Trouwens onze hele vaderlandse politiek is er illustratief voor. Zodra groepen eensgezinden op het eerste gezicht de kritische aantallen overschrijden vormt zie vaak een afscheiding, vandaar het welhaast gigantische aantal politieke partijen in ons landsbestuur. Poolse landdag?

Wat wil ik nu zeggen? Wel dit: het streven naar eenheid leidt tot het heilloze streven naar duurzaamheid en duurzaamheid staat onze aangeboren neiging tot groei en verandering in de weg.

Anekdote: In de achttiende eeuw hadden we de zogenaamde ‘Chambres de retorique’ of wel kamers van welsprekendheid, waaruit later onder andere de toneelgezelschappen voort zijn gekomen. In mijn middelbareschooltijd leerde ik hierover het motto van een van die kamers: Vingt fois sur le metier remettez vorte ouvrage. Pollissez le sans cesse et le repolliciez. In het Nederlands: ‘Zet uw werk twintig maal opnieuw op het weefgetouw, verbeter het zonder ophouden en verbeter het dan opnieuw’. Kijk: niks duurzaamheid, verbeteren, verbeteren en opnieuw verbeteren. Niks lauwe luie duurzaamheid van dat zit wel goed zo, daar hoeven we niets meer aan te doen. Trouwens, je eigen lijf wijst je elke dag de weg. Wat vind je bijvoorbeeld van het woord ‘stofwisseling?’ Of deze oude Griekse kreet: ‘Panta rei kai uden menei’: Alles stroomt, niets blijft. Hou dus in vredesnaam op met je gekeutel om duurzaamheid want dat is niet van dit leven, dat is stilstand en stilstand is achteruitgang. Ik zeg niet dat je je moet haasten he? Wel rustig, maar vooral doorgaan!